Suy nghĩ về Con vua rồi lại làm vua

Con sãi ở chùa lại quét lá đa
Dưa luận lại xôn xao việc con ông Lê Thanh Hải là Lê Trương Hải Hiếu (sinh năm 1981) bất ngờ được đưa lên giữ chức phó chủ tịch ủy ban nhân dân quận 1, phụ trách khối kinh tế. Quyết định này vừa được Ủy Ban Nhân Dân TP.HCM công bố vào hôm 26/12/2013.

Xưa, các cụ tuyển chọn người ra làm việc nước thường qua các cách: 
Một là huân công: tức là những người có công với nước với dân thì được làm quan. Ví dụ như sau chiến thắng quân Minh, Nguyễn Trãi, Trần Nguyên Hãn, Nguyễn Xí là những công thần. Sau khi lê Lợi lên ngôi, Lê Thái Tổ đều phong cho các ông tước vị lớn.
Hai là thi cử: tức là ai thi cử đỗ đạt thì ra làm quan, ví như cụ Lê Văn Thịnh thời Lý là điển hình.

Ba là tiến cử, trường hợp của cụ Đoàn Nhữ Hài thời Trần là rõ nhất. Hoặc có thể quan cử, hoặc có thể vua thích (như cụ Lý Thường Kiệt chẳng hạn)

Và cuối cùng là tập ấm. Theo từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam thì tập ấm (còn gọi là ấm phong) là  chế độ phong tước hiệu danh dự và ban cấp đặc quyền cho gia đình, họ hàng của các quý tộc và quan lại cao cấp thời phong kiến.

Năm 1267, nhà Trần định lệ phong ấm cho quý tộc tôn thất. Năm 1449, Lê Nhân Tông đặt lệ miễn trừ lao dịch cho những người được tập ấm. 
Năm 1471, Lê Thánh Tông ban hành quy chế về phong ấm cho các quý tộc và đại thần (từ tứ phẩm trở lên). 

Thời Lê - Trịnh, việc phong ấm quá nhiều, có phần bừa bãi, nên năm 1722, phải chấn chỉnh lại. Thời Nguyễn vẫn còn nhưng quy mô bị thu hẹp. 
Quét lá đa


Thể lệ và số đời con cháu được hưởng phong ấm thay đổi tuỳ theo cấp bậc và tuỳ theo triều đại. Một số nguyên tắc chung là họ hàng quý tộc, quan lại được phong ấm gồm cả những thế hệ trên (cha mẹ, ông bà), thế hệ ngang (vợ) và thế hệ dưới (con, cháu). Con trai trưởng được phong ấm cao hơn con thứ. Thế thứ càng xa (trước hoặc sau), cấp bậc phong ấm càng giảm dần từng bậc (từ vương xuống công, rồi hầu, bá, tử, nam). Khi không còn tước phong, thì được hưởng nhiêu ấm (miễn lao dịch, binh dịch và một số thuế).  

Trong các cách tuyển chọn người tài cho đất nước có lẽ tập ấm là bị người dân ưa nhất và cũng ghét nhất.
Thế mới có câu :
"Con vua rồi lại làm vua
Con sãi ở chùa lại quét lá đa
Bao giờ dân nổi can qua
Con vua thất thế lại ra quét chùa"

Vừa để ca thán vừa để đả kích chế độ tập ấm. Nhưng các cụ cũng không thể không công nhận "Một người làm quan, cả họ được nhờ". Nói như cụ Trần Quốc Vượng là PHẢI ĐƯỢC NHỜ.

Cho nên ai cũng muốn làm quan, ai cũng mong nhà mình có người làm quan để được nhờ cậy là vậy.

Nay, thế giới đã chuyển sang thế kỷ XXI, từ phong kiến quân chủ quá độ sang Xã hội chủ nghĩa, tức là cách thời Lý thời Trần ngót nghìn năm. Trường Đại học mở ra như nấm mọc sau mưa. Nhưng cách dùng người tài thì vẫn không thoát khỏi bốn cách trên, tức là vẫn Huân công, Thi cử, Tiến cử và Tập ấm.

Vừa rồi, ông Nguyễn Thanh Nghị (con trai của đương kim Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng) được bổ nhiệm là Thứ trưởng Bộ Xây dựng khi mới 35 tuổi cũng làm xôn xao dư luận. Đây là vị thứ trưởng trẻ tuổi nhất Việt Nam. 

Nhìn lại, cũng thấy có rất nhiều con các vị quan chức tiếp nối mạch của cha mình như con trai của Nguyên Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh là ông Nông Đức Tuấn đang là Bí thư tỉnh ủy Bắc Giang.

Con của Nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh hiện là Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh - Lê Mạnh Hà.

Con của Đại tướng Nguyễn Chí Thanh, ông Nguyễn Chí Vịnh hiện là Thứ trưởng Bộ Quốc Phòng.

Con của ông Nguyễn Văn Chi (ủy viên Bộ chính trị, Ủy viên Ban bí thư, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa IX, X), ông Nguyễn Xuân Anh làm Phó chủ tịch UBND TP Đà Nẵng.

....

Theo tôi việc con cái các vị quan lại nắm giữ các chức vụ quan trọng là việc bình thường và là việc tốt. Các cụ chẳng nói "Con nhà tông không giống lông thì cũng giống cánh sao". 

Bình thường bởi "Cái nước mình nó thế"- Hoàng Ngọc Hiến.

Bình thường bởi lẽ, nhiều ông nọ bà kia còn không dám khoe con mình với thiên hạ! Vì chúng quá tệ?