Nỗi đau đó đâu chỉ có tại chùa Trà!


Chùa Trà Phương, 11/10/2008.
Tối hôm vừa rồi mẹ gọi điện cho tôi, giọng nhiều phần sửng sốt, lo lắng: "Con xem thế nào chứ, làng mình sắp đập chùa đi xây lại rồi. Nhà sư bảo phải đập chùa cũ đi, xây lại cho nó to đẹp, hoành tráng, cho xứng tầm. Như thế thì tiếc quá...". Tôi sững người một lúc, rồi tỉnh lại ngay. "Mẹ ơi, bây giờ trùng tu tôn tạo là bệnh rồi"


Chùa Trà 2008
Mẹ tôi gặng: "Thế chùa mình là di tích Quốc gia cơ mà. Mẹ xem luật Di sản thì thấy phải qua nhiều quy trình mới được trùng tu tôn tạo. Mà chùa mình mới trùng tu năm 2008, vẫn còn khang trang vững trãi lắm".


Thấy mẹ hỏi thế, tôi liền dẫn ra một vài ví dụ về việc trùng tu tôn tạo chùa chiền, miếu mạo, di tích tại Thăng Long -  Hà Nội vào dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long.  Đọc thêm  Mổ xẻ mầm bệnh trong trùng tu di tích

Buôn kinh, bán áo tại cửa chùa...

Tiếp đó tôi lại dẫn việc rằng thế nào mẹ cũng được mời quyên góp để trùng tu tôn tạo chùa. Và phật tử bốn phương sẽ lại cuốn vào cuộc thay cũ đổi mới. Nhiều vấn đề tiền bạc cũng cuốn theo vào cõi mù mịt!


"Ờ, đúng rồi"! Mẹ tôi thốt lên"Thôi, đây giấy mời đây rồi... Giáo hội Phật giáo Việt Nam/ Thành hội Phật giáo Hải Phòng/ Giấy mời tham dự lễ động thổ Trung tu tôn tạo chùa Trà Phương (tục gọi là chùa Trà, chùa bà Đanh, bà Đinh, tên chữ là Thiên Phúc Tự).

Về tên chùa bà Đanh, bố tôi có đặt câu hỏi có thể nó liên quan tới người Chăm. Vì chùa được xây dựng từ thời Lý. Và làng Tú Đôi bên cạnh làng tôi, ngay gần chùa lại có tiếng nói rất lạ. Phải chăng đó là làng của người Chăm?


Một góc sân chùa Trà nhìn ra bể nước, phần hậu cung và nhà thờ tổ. Ảnh chụp 2008

Cuộc trao đổi đến đó kết thúc, chắc hẳn mẹ tôi đã hiểu cái gì đang diễn ra và buồn. Nỗi buồn của một lớp người còn gắn bó với mái đình, ngôi chùa một cách hồn nhiên nhất. Của ngày xưa, khi bố tôi ra chùa trộm ổi. Của ngày xưa ao chùa luôn được ca tụng là sạch nhất làng. Của ngày xưa bà nội lưng còng vẫn ra chùa tụng kinh. Của ngày xưa xa lắm. Rồi từ buồn đến đau cũng là một quãng ngắn. Đau bởi sự khó hiểu vì chùa mới được trùng tu vào năm 2008. Và được công nhận là Di tích quốc gia vào năm đó. 

Vườn tháp


Tôi vốn nhiều may mắn, những cũng thiệt thòi. Thiệt thòi vì không nhìn thấy mái đình làng mình, chỉ được nghe các cụ kể lại là to lắm. Chỉ còn nhìn thấy nó qua những tảng đá dài chừng 2m, rộng 1m dày tới 50 phân ở chính nền lớp học của tôi hồi lớp 1! Ở một cây xà cừ cao nhất làng, mà đi từ đầu làng cũng nhìn thấy nó. Ở hai cây nhãn cổ thụ, mà mọi người đồn có ma. Tôi thấy thiệt thòi vì có mái đình, mình cũng cảm thấy có cái gì đó ấm áp. Về mặt tâm linh, làng mà không có đình, có cảm giác nó chênh vênh lắm. 
PGS.TS Hoàng Văn Khoán (Đại học KHXH&NV Hà Nội về chùa Trà năm 2008)

Gần đây, theo sự chỉ bảo của bố, tôi tìm được thêm vài văn bản như Bản kế ước, Địa bạ, Phong tục của làng tôi. Cùng đang nhờ thuê người dịch để cho tỏ tường về quê hương (Trước đó bố tôi cũng cố công tìm được vài tấm bia)... Các cụ cũng đang bàn nhau rục rịch khôi phục lại đình làng.

Mọi chuyện cứ ngỡ như đang lần được những sợi chỉ để dệt lại những không gian văn hóa quê hương. Thì nay một mảng lớn của không gian văn hóa đó đã bị đập bỏ để xây mới.


Bảng lảng sương sớm phủ chùa Trà. Ảnh chụp 2011

Nhưng thôi, cõi đời vô thường. Việc thay đổi là việc tất nhiên. Biết đâu....
Chùa Trà Phương mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn. Bố cục chính theo lối chữ Đinh, đơn giản gồm 5 gian tiền đường và 3 gian hậu cung. Chùa Trà Phương là một trung tâm thuộc hệ thống kiến trúc phật giáo quê hương nhà Mạc.
Buổi đầu, chùa có tên là Bà Đinh tự, khởi dựng dưới vương triều Lý (1010-1225). Tục truyền ngôi chùa cổ được xây dựng trên gò đất cao cách chùa ngày nay khoảng 200m về phía Nam, vốn là rừng cây rậm rạp. Có lần Mạc Đăng Dung bị lũ người xấu hãm hại, nhờ ẩn nấp trong chùa mà thoát nạn.
Khi vương triều Mạc được xác lập (1527 - 1592), Đăng Dung ban chiếu trùng tu mở rộng chùa và đổi tên thành chùa Thiên Phúc. Ngoài các ngày lễ thông thường, hàng năm chùa Trà Phương còn tổ chức ngày kỷ niệm các Tổ truyền đạo, đặc biệt tập trung vào ngày 22 tháng giêng âm lịch.

Chùa Trà Phương ngày nay vừa là một di tích lịch sử văn hoá, vừa như một bảo tàng nghệ thuật thời Mạc thu nhỏ của Hải Phòng.
Theo haiphong.gov.vn