Đầu xuân nói chuyện đồng tiền


Đêm thu tựa chốn gác vàng
Trông vầng trăng bạc mà than chuyện đời.
Ai hay chuyện cũng nực cười
Đồng tiền cũng một mà người dại khôn.
Cầm tiền nghĩ đến nguồn cơn
Như xui trăm giận nghìn hờn cho ai 
Trách tiền nào thủa ra đời 
Chất nguyên ở mỏ mượn người đúc nên
Dáng sinh trăm kể mấy nghìn
Không nhan không sắc mà tiên dưới trần
Khắp trong thế giới cựu tân
Sĩ, nông, công, cổ tứ dân mọi người
Thấy tiền ai cũng chào mời
Trọng bằng anh ruột, kính mời Thần linh.
Nước hủ bại, nước văn minh
Không tiền hồ dễ đua tranh phố phường
Hoả xa, điện báo, học đường
Dứt đường thương tín, cửu lương còn dầy
Ích dân còn lắm nghề hay 
Tàu ngầm đáy bể, tàu bay ngang trời
Đào sông xẻ núi khai ngòi
Đây nơi in báo, nọ nơi dạy nghề
Khắp thời thành thị nhà quê
Ánh đèn quáng tối, vết xe chật đường
Bắc cầu xây cống mở đường
Đồn binh giữ nước, nhà thương chữa người
Biết bao công việc giúp đời
Đồng tiền như thế là người văn minh
Còn như hủ bại dân mình
Có tiền chỉ chực chôn quanh só nhà
Trách ai vụng tính không ra
Bấy lâu huống để người ta chê cười

Ngán thay một nén vàng mười
Để cho đến nỗi bụng người hoá đen.
Thượng lưu là bậc người trên
Bút son điểm mặt, dân đen khóc thầm.
Trung lưu là bậc sĩ lâm
Chữ chôn đặc ruột, bút cầm lỏng tay
Hạ lưu dân dốt thương thay
Tính hay kiện cáo, nết hay bạc cờ
Người thu vét, kẻ chìa đưa
Hỏi đồng sao khéo dõi lừa người ta
Giờ đương vui vẻ đuốc hoa
Chuyện đời xin kể tách ra từng vần
Những người tai mắt ở trần
Đố ai tránh khỏi tiền thần thổi mê
Sĩ kia đậu cả trăm bề
Đút tiền thi đỗ kẻ chê muôn đời.
Mặc ai chữ tốt văn tài
Không tiền xin hãy trực ngoài thang mây.
Nông kia ruộng cả ao dài
Cậy giàu toan những chiếm ngoài ruộng nương.
Người không có ruộng tấc gang
Cầy thuê cuốc mướn chỉ ham vì tiền,
Thương kia buôn vã bán thuyền
Chèo non vượt biển chẳng phiền dậm khơi
Buôn điêu bán chác lừa người
Chẳng qua chỉ vị tiền tài đó thôi.
Công kia tranh khéo đua tài,
Dở nghề bôi bác, dở bài sai ngoa.
Tứ dân trên đã nói qua
Chuyện đời xin kể tách ra từng bài
Cha con ân ái tình dài
Vì tiền đến nỗi hợp dời như không.
Vua tôi vốn vẫn lòng chung
Vì tiền đến nỗi đổi lòng mất tin.
Anh em vốn ở hiền hoà
Vì tiền đến nỗi ruột liền hoá xa.
Vợ chồng hoà hợp trong nhà
Vì tiền đến nỗi hoá ra mất tình.
Bạn bè là nghĩa tử sinh
Vì tiền keo vắn ra tình lở long.

.... còn tiếp
Nguồn: Do cụ Hoàng Thị Bảo (sinh năm 1920) đã được dạy và thuộc bài thơ này từ năm cụ 12 tuổi, sau đó đọc lại cho cha kiến trúc sư Đoàn Bắc - nhà giáo LS Đoàn Thịnh ghi lại trong dịp Xuân Kỷ Sửu 2009.